MAXIMUS

Polskie Radio Londyn

On Air: Teraz gramy:

Cooltura - Polish Weekly Magazine

Relikwiarz św. Tomasza Becketa do zobaczenia w Somerset

Chris Jeanes/Wikimedia Commons

Dodano: 29.01.2016

Jeden z największych skarbów Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie, wykonany we Francji relikwiarz św. Tomasza Becketa, drugiego obok św. Jerzego patrona Anglii, od soboty będzie pokazywany w Muzeum Somerset. Relikwie świętego przybędą w maju z Węgier do Canterbury.

Skrzynkowy drewniany relikwiarz, cenny zabytek i jedno ze słynniejszych dzieł romańskiego złotnictwa, przedstawia morderstwo popełnione przez popleczników króla Henryka II Plantageneta na arcybiskupie Canterbury, Tomaszu Beckecie (1118-1170).

Relikwiarz, pokryty złoconą i emaliowaną miedzią, wykonano ok. 1180 r. w warsztacie w Limoges, akwitańskim ośrodku artystycznym słynącym ze znakomitych prac emalierskich. Cieszyły się one dużą popularnością w Europie, a Limoges przeżywało rozkwit w XII-XIII wieku.

Stosowana wówczas technika emalii żłobkowanej polega na zrobieniu dłutem zagłębienia lub trybowaniu (wybijanie na zimno wgłębień) w grubej płytce z metalu; następnie wypełnia się je pastą emalierską. Ścianki tych wgłębień nadają kształt kompozycji. Jest to technika o wiele tańsza i łatwiejsza niż wcześniejszej emalii komórkowej, a limuzyjskie wyroby eksportowano do całej Europy. W Polsce w całości lub fragmentarycznie zachowało się zaledwie kilkanaście limuzyjskich krzyży procesyjnych i ołtarzowych oraz relikwiarzy.

"Relikwiarz św. Tomasza Becketa to jeden z największych skarbów V&A, wspaniały przykład średniowiecznej sztuki emalierskiej. (...) Cieszymy się, że jedzie do Muzeum Somerset w ramach udostępniania naszych kolekcji sztuki licznym miejscom" - powiedziała Beth McKillop, dyrektor kolekcji V&A.

Relikwiarz uznawany za najwcześniejszy i największy z relikwiarzy tego świętego przedstawia na przedniej ściance arcybiskupa i jego morderców - trzech rycerzy z Somerset, którzy pod wodzą Reginalda Fitzurse'a z Williton dopadli Becketa w katedrze i zabili mieczami i siekierą. Ukazano ich ze wzniesioną do ciosu bronią, atakujących kapłana u stóp ołtarza. Nad sceną męczeństwa pokazano pochówek oraz unoszoną do nieba duszę męczennika.

Śmierć najwyższego przedstawiciela władzy kościelnej w Anglii wstrząsnęła Europą. Były to czasy sporów między Kościołem a władzą świecką. Sto lat wcześniej w podobnych okolicznościach zginął św. Stanisław, biskup krakowski (ok. 1030-1079).

W trzy lata od mordu w Canterbury Tomasz Becket został kanonizowany, a jego grób stał się jednym z najsłynniejszych w świecie chrześcijańskim miejsc pielgrzymkowych. Pielgrzymki do Canterbury trwały do czasu całkowitego zbezczeszczenia grobu i zniszczenia relikwii w 1538 roku w czasach Henryka VIII, po jego zerwaniu z Rzymem.

Jak powiedział sekretarz ds. relacji ekumenicznych Kościoła Anglii Jeremy Worthen, "trzeba przyznać, że Kościół Anglii bardzo starał się zapomnieć o Tomaszu Beckecie". Był to element drastycznej akcji przeciwko kultowi świętych podjętej przez Henryka VIII i rabowania przez niego bogactw, które spektakularnie narastały, zwłaszcza przy grobie Becketa, gdzie, jak wieść niosła, składano klejnoty +większe niż gęsie jajo+". Relikwie świętego oficjalnie spaliła komisja pod przewodnictwem Thomasa Cromwella - wikariusza generalnego Kościoła anglikańskiego. Wsławił się on m.in. rozwiązaniem klasztorów, zniszczeniem ich i historycznych kościołów oraz przetapianiem złotych przedmiotów kultu na pieniądze.

Słynne pielgrzymki stanowią tło "Opowieści kanterberyjskich" Geoffreya Chaucera (1343–1400), dworzanina i dyplomaty, ojca literatury angielskiej i największego jej średniowiecznego poety. Zrelacjonował on z nieprzeciętnym humorem 24 historie i przygody zdążających do grobu św. Tomasza.

Kult arcybiskupa szybko rozwijał się także poza Anglią. W Polsce przypominał o męczeństwie św. Stanisława biskupa i niósł przesłanie, że politycy winni znać granice swojej władzy, a później stał się też symbolem oporu wobec komunizmu. Becket został też patronem duchownych. Jego relikwie po kanonizacji trafiły do innych kościołów w Europie, m.in. do bazyliki w Esztergom, najważniejszego kościoła katolickiego Węgier.

Stamtąd fragment kości ramienia św. Tomasza Becketa zostanie przekazany do Anglii jako symbol pojednania między katolikami a anglikanami, których Kościół ustanowił Henryk VIII. Relikwia zostanie przeniesiona w maju podczas tygodniowej pielgrzymki z Londynu do Canterbury z udziałem węgierskiego prezydenta Janosa Adera i duchownych obu Kościołów - napisał niedawno brytyjski dziennik "The Telegraph".

Na Węgrzech w relikwiach św. Tomasza Becketa i jego kulcie dostrzeżono w czasach komunistycznych symbol oporu wobec nadmiernej potęgi państwa. Jak powiedział cytowany przez gazetę ambasador Węgier w Londynie Peter Szabadhegy, Becket w jego kraju czczony jest jako "przedstawiciel walki Kościoła z prześladowaniami wolności religijnej".

Sprawę Becketa uwiecznił w poetyckim dramacie o ponadczasowej sile Thomas Stearns Eliot (1888–1965), laureat nagrody Nobla (1948). Jego "Mord w katedrze" z 1935 roku, dramat napisany całkowicie nowoczesnym językiem, lecz w aurze średniowiecznego misterium i moralitetu, po raz pierwszy wystawiono w 1939 roku w kapitularzu katedry w Canterbury. Polską premierę miał on wiosną 1982 roku, na początku stanu wojennego Wystawiony również w katedrze wawelskiej i warszawskiej spektakl Jerzego Jarockiego przyjęto jak manifest, w którym Eliot jednoznacznie opowiada się po stronie ducha i krytykuje niskie pobudki polityków.

Lord Alton, który pomaga w organizacji majowej pielgrzymki, powiedział, że relikwie św. Tomasza służą również za pamiątkę przypominającą o męczeństwie chrześcijan w XXI wieku, mordowanych przez Państwo Islamskie na Bliskim Wschodzie i Boko Haram w Afryce.

Na zamku Taunton w Somerset relikwiarz św. Tomasza Becketa będzie do 2 kwietnia. Wstęp jest darmowy. (PAP)

Dodaj komentarz

Wybrane oferty

Jak słuchać radia PRL?

Radio
Przełącz się na cyfrowy system DAB. Po uruchomieniu radia poszukaj nas pod nazwą Polish Radio London, bądź na kanale 11B.

W domu
Jeśli masz platformę N podłączoną do internetu to też możesz słuchać radia PRL. Szukaj nas w stacjach regionalnych.

Internet
Ciesz się najlepszą muzyką na Wyspach Brytyjskich. Kliknij przycisk LISTEN LIVE i słuchaj radia w kilku jakościach.

W telefonie
Ściągnij darmową appkę na twojego smartphon’a i słuchaj nas gdziekolwiek jesteś. Appkę możesz ściągnąć tutaj:

App Store Google Play Windows Store

Napisz do nas!